रौतहट, १३ साउन
भारतसँग सीमा जोडिएको मधेश प्रदेश पछिल्ला केही वर्षदेखि लागूऔषधको ‘ट्रान्जिट हब’को रूपमा चिनिन थालेपछि प्रदेश प्रहरी प्रमुख डिआईजी उमाप्रसाद चतुर्वेदीको नेतृत्वमा लागूऔषध कारोबार तथा दुव्र्यसन नियन्त्रण अभियान तीव्र पारिएको छ। प्रहरीको सक्रियतामा उल्लेख्य मात्रामा लागूऔषध बरामद हुनुका साथै सयौं मुद्दा फछ्र्यौट भएका छन्।
सीमावर्ती जिल्ला हुँदै राजधानीसम्म लागूऔषध आपूर्ति
नेपाल प्रहरीको अनुसन्धान अनुसार भारतसँग सीमा जोडिएका मधेश प्रदेशका आठवटा जिल्ला — सिराहा, सर्लाही, रौतहट, महोत्तरी, धनुषा, पर्सा, बारा र सप्तरीमार्फत लागूऔषध काठमाडौं लगायतका ठूला सहरहरूमा पुग्ने गरेको पाइएको छ। भारतीय बजारमा सहजै पाइने लागुऔषध सीमावर्ती क्षेत्र हुँदै भित्रिएर मधेशबाट देशभर फैलिने क्रम बढेसँगै प्रहरीले नियन्त्रण अभियानलाई प्राथमिकतामा राखेको छ।
एक वर्षमै २३ करोड बराबरको लागुऔषध बरामद
मधेश प्रदेश प्रहरी कार्यालयका अनुसार, आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा मात्रै विभिन्न प्रकारका लागूऔषधहरु गरी झण्डै २३ करोड रुपैयाँ बराबरका सामग्री बरामद गरिएको छ। विवरण यसप्रकार छ:
- गाँजा: १५ हजार ४४२ किलोग्राम (मूल्य रु. १८ करोड ६० लाख)
- चरेस: ५०८ किलोग्राम (मूल्य रु. १ करोड ११ लाख)
- ब्राउन सुगर: ३.२ किलोग्राम (मूल्य रु. १५ लाख)
- अफिम: ४६ किलोग्राम (मूल्य रु. २५ लाख)
- ट्याब्लेट, सिरप, इन्जेक्सन: ३ लाख ७५ हजार ७३६ थान (मूल्य रु. १ करोड ६७ लाख)
मुद्दा फछ्र्यौटमा उल्लेखनीय प्रगति
डिआईजी चतुर्वेदीका अनुसार, लागूऔषध सम्बन्धी ५८४ मुद्दा दर्ता गरिएकामा ५२२ वटा मुद्दा फछ्र्यौट गरिएका छन्। यसबाट प्रहरीको अनुसन्धान र अभियोजन प्रक्रियामा भएको चुस्तता देखिन्छ।
आत्महत्याको गम्भीर तस्वीर
लागूऔषधसँगै अन्य सामाजिक समस्याहरूको पनि भयावह अवस्था देखिएको छ। गत वर्षको अवधिमा मात्रै १ हजार २५३ जनाले आत्महत्या गरेका छन्। साथै:
- पानीमा डुबेर: २१५ जनाको मृत्यु
- करेन्ट लागेर: १३८ जनाको मृत्यु
- आगलागीमा परी: १९ जनाको मृत्यु
यो तथ्यांकले मानसिक स्वास्थ्य सेवा, जनचेतना र समाजमा सम्वेदनशीलता अभिवृद्धि गर्न आवश्यक रहेको संकेत गर्दछ।
हतियार नियन्त्रण र तस्करीविरुद्ध अभियान
गत वर्षको अवधिमा प्रहरीले १६ थान साना र १९ थान ठूला हतियार बरामद गरेको छ। यस्तै, १ अर्ब ३५ करोड ९७ लाख रुपैयाँ बराबरको भन्सार छलीको सामान नियन्त्रणमा लिइएको छ। ट्राफिक राजस्वतर्फ पनि उल्लेखनीय प्रगति भएको छ, जसअन्तर्गत १८ करोड ३७ लाख ९१ हजार रुपैयाँ संकलन भएको छ।
सीमावर्ती चुनौती र दीर्घकालीन समाधानको खाँचो
मधेश प्रदेशको भौगोलिक विशेषता — खुला सीमा, गरिबी, बेरोजगारी र सीमित शैक्षिक अवसरहरूले गर्दा यहाँ लागूऔषध, हतियार र अन्य गैरकानुनी कारोबार बढ्न थालेको डिआईजी चतुर्वेदीले बताएका छन्। प्रहरीको तत्कालीन सक्रियता सराहनीय भए तापनि दीर्घकालीन समाधानका लागि:
- समुदायस्तरमा जनचेतना अभिवृद्धि,
- विद्यालय र अभिभावकबीच समन्वय,
- मानसिक स्वास्थ्य सेवा विस्तार,
- पुनर्स्थापना केन्द्रको स्थापना,
- तथा भारतसँग अन्तरदेशीय सहकार्य अपरिहार्य रहेको चतुर्वेदीले बताएका छन्।
डिआईजी चतुर्वेदीको नेतृत्वमा मधेश प्रदेश प्रहरीको सक्रियता र प्रतिबद्धताले लागूऔषध नियन्त्रणमा उल्लेखनीय प्रभाव पारेको छ। तर, दीर्घकालीन रूपमा समस्याको समाधानका लागि समग्र सरकारी संयन्त्र, नागरिक समाज र स्थानीय तहको समेत संलग्नता आवश्यक छ।
