काठमाडौं, ६ कात्तिक । चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार तिब्बतको एक पहाडी क्षेत्रमा ७.० म्याग्निच्युडको भूकम्प गएको छ, जसमा कम्तीमा १६ जनाको मृत्यु भएको छ भने दर्जनौं मानिस घाइते भएका छन्।
स्थानीय आपतकालीन व्यवस्थापन ब्युरोलाई उद्धृत गर्दै सिन्ह्वा समाचार एजेन्सीले जनाए अनुसार बिहीबार राति नाग्छु क्षेत्रको बाचेन काउन्टीलाई केन्द्रबिन्दु बनाएर भूकम्प गएको हो। सन् १९५० को दशकमा चीनले आफ्नो नियन्त्रणमा लिएपछि ‘तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र’ भनिने यस भूभागमा पर्ने उक्त काउन्टी, यस क्षेत्रको राजधानी ल्हासाबाट ४०० किलोमिटर (२५० माइल) उत्तर-पूर्वमा अवस्थित छ।
अधिकारीहरूले यस घटनालाई ‘आपतकाल’ घोषणा गरेका छन् र प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार टोलीहरू खटाएका छन्। उक्त क्षेत्रमा अन्य ६५ जना घाइते भएका छन्, जसमध्ये ११ जनाको अवस्था गम्भीर छ। प्रभावित क्षेत्रमा विद्युत आपूर्ति बन्द भएको छ र ३३९ वटा घरहरू भत्किएका छन्; यद्यपि, शुक्रबार बिहानसम्म केही क्षेत्रमा विद्युत सेवा पुनः सुचारु भएको खबर प्राप्त भएको छ। स्थानीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार भूकम्पपछि १२,४०० भन्दा बढी मानिसहरूलाई अन्यत्र सारिएको छ।
पहिरो (ढुङ्गा खस्ने क्रम) का कारण यस क्षेत्रका सडकहरू बन्द भएका छन्, जसले गर्दा उद्धार टोलीहरूलाई उच्च स्थानमा रहेका प्रभावित क्षेत्रहरूसम्म पुग्न कठिनाइ भइरहेको छ। युएस जियोलोजिकल सर्भेले केन्द्रबिन्दुको नजिक सातवटा परकम्पहरू रेकर्ड गरेको छ, जुन सबै पहाडी क्षेत्रमा केन्द्रित छन्। तीमध्ये सबैभन्दा ठूलो परकम्प ५.२ म्याग्निच्युडको थियो, जुन १० किलोमिटरको गहिराइमा गएको थियो। पृथ्वीको सतह नजिकै जाने कम गहिराइमा केन्द्रबिन्दु भएका भूकम्प र कम्पनहरू, धेरै गहिराइमा हुने भूकम्पभन्दा बढी विनाशकारी हुन्छन्।
भूकम्पबाट बाँच्न सफल केही व्यक्तिहरूले स्थानीय सञ्चारमाध्यमलाई आफू कसरी मुस्किलले ज्यान बचाएर निस्कन सके भन्नेबारे बताएका छन्। नाग्कु निवासी यिसी चुओमुले ‘तिब्बत डेली’ लाई बताइन् कि उनी आफ्नो ओछ्यानमा सुतिरहेको बेला घर जोडले हल्लिन थाल्यो। भूकम्प गएको चाल पाएपछि उनी खाली खुट्टै बाहिर निस्किइन्; घरको भर्याङ ओर्लिँदा उनका खुट्टाहरू “नियन्त्रण बाहिर गएर काँपिरहेका” थिए।
अर्का एक प्रत्यक्षदर्शीले बताएअनुसार कम्पन यति तीव्र थियो कि “त्यो क्षणमा मलाई सयौं याकहरू हाम्रो छेउबाट दौडिएर गएजस्तो महसुस भयो।” समाचार संस्थाका अनुसार, परकम्पहरू आउँदा घरभित्रै फसिने डरले स्थानीय बासिन्दाहरूले शून्यभन्दा तलको तापक्रममा रात बाहिरै बिताउने निर्णय गरे; उनीहरूले पाल या आफ्ना गाडीहरूमा आश्रय लिए।
शुक्रबार बिहान चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमले जनाएअनुसार मुख्य भूकम्प गएयता ४०० भन्दा बढी परकम्पहरू रेकर्ड भइसकेका छन्। सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार, चीनका प्रधानमन्त्री ली छ्याङले घाइतेहरूको उद्धार र उपचारका लागि “तत्काल कदम चाल्न” तथा प्रभावित बासिन्दाहरूलाई सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गरी पुनःस्थापना गर्न निर्देशन दिएका छन्। लीले बताएअनुसार भूकम्प प्रभावित क्षेत्र करिब ४,८०० मिटर (१५,७५० फिट) को उच्च उचाइमा अवस्थित छ र त्यहाँ परकम्पहरू जाने उच्च सम्भावना छ।
आपतकालीन व्यवस्थापन मन्त्रालयले उद्धार तथा विपद् राहत कार्यलाई निर्देशित गर्न प्रभावित क्षेत्रमा एउटा कार्यदल पठाएको छ। यसैबीच, चिनियाँ सरकारले तिब्बतमा विपद् राहत कार्यका लागि ५ करोड युआन (५६ लाख पाउन्ड; ७५ लाख अमेरिकी डलर) विनियोजन गरेको घोषणा गरेको छ। भूकम्पका कारण भग्नावशेषमा पुरिएका पीडितहरूलाई उद्धारकर्मी र स्थानीय बासिन्दाहरूले मद्दत गरिरहेको दृश्य देखिएको छ। तिब्बतको बाचेनमा भूकम्पका कारण घाइते भएका स्थानीय बासिन्दाहरूलाई उद्धारकर्मीहरूले सहयोग गरिरहेको देखिन्छ।
सामाजिक सञ्जालमा राखिएका भूकम्प गएको क्षणका भिडियोहरूमा, अँध्यारोमा भवनहरू तीव्र रूपमा हल्लिरहँदा गाउँलेहरू सडकतिर दौडिरहेको देखिन्छ। यद्यपि, यी भिडियोहरूको स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन सकेको छैन। यो क्षेत्र विनाशकारी भूकम्पीय गतिविधिहरूको जोखिममा रहेको छ।
सन् २०२३ मा, चीनको छिमेकी पहाडी प्रान्त गान्सुमा ६.२ म्याग्निच्युडको भूकम्प जाँदा १२० जनाभन्दा बढी मानिसको मृत्यु भएको थियो। त्यस्तै, दुई महिनाअघि मात्र तिब्बत र नेपालमा हिमनदी फुटेर आएको बाढी र पहिरोले ठूलो विनाश निम्त्याएको थियो, जसमा कम्तीमा १,४०० मानिसको ज्यान गएको थियो। अझै पनि सयौं मानिसहरू बेपत्ता रहेको बताइएको छ।
यस क्षेत्रमा उद्धार कार्य अत्यन्त चुनौतीपूर्ण भए तापनि, तिब्बती पठारमा खटिएका उद्धार टोलीहरू निकै अनुभवी छन् र उनीहरूले छिटो परिचालन हुन सक्ने क्षमता प्रदर्शन गरेका छन्। सन् २०२५ को जनवरीमा, तिब्बतको सिगात्से क्षेत्रमा शक्तिशाली भूकम्प जाँदा केही घण्टाभित्रै त्यहाँ सेनाका जवान, उद्धारकर्मी, प्रहरी र विशेष उद्धार टोलीहरू पुगेका थिए। चिनियाँ सेनासँग यस क्षेत्रको सर्वेक्षण गर्न मद्दत पुर्याउने ड्रोनहरू पनि उपलब्ध छन्।
लामो समयदेखि थप स्वायत्तताको माग गर्दै आएको तिब्बत, चीनको सबैभन्दा कडा नियन्त्रणमा रहेको क्षेत्रहरूमध्ये एक हो। यस क्षेत्रमा विदेशी सञ्चार माध्यमहरूलाई प्रवेश निषेध गरिएको छ र सूचनामाथि अधिकारीहरूले कडा सेन्सरसिप (नियन्त्रण) लगाएका छन्। तसर्थ, यस्ता विपद्हरू आइपर्दा घटनासम्बन्धी जानकारी र विवरणहरू प्राप्त गर्ने मुख्य स्रोत चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमहरू नै हुन्।
