पर्सा ,२१ जेठ । नेपालका विभिन्न भूभागमा पाइने विशेष गरि तराईमा करैत (Common Krait) एक अत्यन्त विषालु र रात्री सक्रिय सर्पको रूपमा चिनिन्छ। विशेषगरी वर्षा याममा यसको सक्रियता अझ बढ्ने भएकाले यसबारे सचेत रहन विज्ञहरूले सुझाव दिएका छन्।
करैत नेपालको एक घातक सर्प मानिन्छ, जसको विष स्नायुतन्त्रमा असर गर्ने स्नायुविष (Neurotoxin) प्रकारको हुन्छ। यसले मानिसको स्नायुतन्तुलाई प्रभावित गरेर मृत्यु समेत निम्त्याउन सक्छ। चिकित्सकहरूका अनुसार करैत सर्प प्रायः रातिको समयमा सक्रिय हुन्छ र धेरैजसो मानिस सुतिरहेको बेलामा घरभित्रै पसी टोक्ने गर्छ। करैतको टोकाइको मुख्य विशेषता भनेको सुरुमा खासै पीडा नदेखिनु हो। धेरैजसो अवस्थामा मानिसले आफूलाई सर्पले टोकेको समेत थाहा नपाई निदाइरहेको हुन्छ। तर केही घण्टापछि बिरामीलाई बोल्न, निल्न र सास फेर्नसमेत गाह्रो हुने अवस्था आउँछ। यस्ता लक्षण देखिनासाथ तुरुन्त अस्पताल पुर्याउन ढिला नगर्न चिकित्सकहरूले सुझाव दिएका छन्।
नेपालमा हरेक वर्ष सर्पदंशका कैयौँ घटनाहरू दर्ता हुने गर्दछन्, जसमा करैत सर्पको टोकाइले ठूलो संख्यामा मानवीय क्षति पुर्याउने गरेको पाइन्छ। डाक्टरहरू भन्छन् — समयमा उचित उपचार नपाएमा यसको विषले बिरामीको ज्यान समेत लिने खतरा हुन्छ।
सर्प किन टोक्छ?
सर्प विशेषज्ञहरूका अनुसार कुनै पनि सर्पले मानिसलाई अनावश्यक रूपमा आक्रमण गर्दैन। जब सर्पले आफूलाई खतरा महसुस गर्छ, मात्र त्यसबेला उसले टोक्छ। त्यसैले हामीले सर्प नआओस् भन्ने चाहना राख्नुको सट्टा सर्प वरिपरि नआउने वातावरण तयार गर्नुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ।
करैत वा अन्य बिषालु सर्पबाट बच्ने सजिला उपायहरू
• घर सफा राख्ने, विशेष गरी भुइँमा कपडा, झोला, जुत्ता लगायतका सामानहरू अलपत्र नराख्ने।
• राति सुत्दा झ्याल–ढोका राम्ररी बन्द गर्ने।
• झुल प्रयोग गरेर सुत्ने, ओछ्यान तल र वरिपरि राम्ररी हेरेर मात्रै सुत्ने।
• कोठामा उज्यालो राख्ने — अँध्यारो कोठामा करैत सक्रिय हुने सम्भावना बढी हुन्छ।
करैत वा अन्य सर्पले टोकेको खण्डमा के गर्ने?
• झारफुक, तान्त्रिक क्रिया वा घरेलु जडिबुटीमा समय खेर फाल्नुहुँदैन।
• सकेसम्म सर्पको रंग, बनावट वा फोटो लिएर राख्न प्रयास गर्नुहोस् — यसले उपचारमा सहयोग पुर्याउँछ।
• तुरुन्तै नजिकको सरकारी अस्पताल वा स्वास्थ्य संस्थामा पुगी Anti Snake Venom (ASV) लगाउने व्यवस्था मिलाउनुहोस्।
• बिरामीलाई शान्त राख्ने प्रयास गर्नुहोस्, कम हिँडाउनुहोस् र नचलाउनुहोस् — यसले विषको शरीरभरि फैलावटलाई केही हदसम्म ढिलो पार्छ।
विज्ञहरूका अनुसार बिषालु सर्पबाट बच्न जनचेतना अत्यन्त आवश्यक रहेको र सरकारी निकायहरूले यसबारे व्यापक जनचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
नेपालमा करैत वा अन्य सर्पको जोखिमलाई कम गर्न घर वरिपरि सरसफाइ, सचेतना र समयमै उपचारका उपायहरू अबको दिनमा अति महत्वपूर्ण सावधानीका रूपमा लिनुपर्नेछ।
