काठमाडाैं, १६ असाेज । मुस्कान मानिसको अनुहारको एक प्राकृतिक तथा सकारात्मक अभिव्यक्ति हो। यो ओठ, गाल र आँखा वरपरका मांसपेशीहरूको सूक्ष्म गतिबाट प्रकट हुन्छ, जसले प्रायः खुसी, प्रसन्नता, स्नेह, वा स्वागतको भाव दर्शाउँछ।
मुस्कान शब्दविहीन सञ्चारको एक शक्तिशाली रूप हो। यसले भाषा वा भूगोलको सीमाभन्दा माथि उठेर मानिसहरूबीच सहजै सामिप्यता, आत्मीयता र विश्वास कायम गर्न मद्दत गर्छ। जब मानिस खुसी वा सन्तुष्ट हुन्छ, मस्तिष्कले एन्डोर्फिन, डोपामाइन र सेरोटोनिन जस्ता ‘फिल-गुड’ रसायनहरू रिलिज गर्छ, जसका कारण अनुहारमा स्वाभाविक रूपमा मुस्कान आउँछ।
हँसिलो अनुहारले अरूलाई आकर्षित गर्छ, वातावरणलाई सहज बनाउँछ र सम्बन्धहरूलाई प्रगाढ तुल्याउँछ। मुस्कान केवल खुसी हुँदा आउने प्रतिक्रिया मात्र नभई, यसले मानिसको आन्तरिक भावनात्मक स्थिति र सामाजिक व्यवहारलाई समेत प्रस्तुत गर्छ।
मुस्कुराउनु केवल खुसी व्यक्त गर्ने माध्यम मात्र नभई शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यका लागि पनि निकै लाभदायक मानिन्छ। मुस्कुराउनुका मुख्य स्वास्थ्य सम्बन्धी फाइदाहरू यस प्रकार छन्:
तनाव र चिन्ता कम गर्छ: मुस्कुराउँदा मस्तिष्कबाट एन्डोर्फिन (Endorphins) र सेरोटोनिन (Serotonin) जस्ता रसायनहरू (हर्मोन) रिलिज हुन्छन्, जसले शरीरलाई शान्त बनाउन र तनाव घटाउन मद्दत गर्छन्।
रक्तचाप नियन्त्रणमा सहयोग पुर्याउँछ: नियमित रूपमा मुस्कुराउने वा हास्ने गर्नाले मुटुको गति सन्तुलित हुन मद्दत पुग्छ र उच्च रक्तचाप (Blood Pressure) घट्न सक्छ।
रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता (Immunity) बढाउँछ: मुस्कुराउँदा शरीरका मांसपेशीहरू र मस्तिष्क शिथिल (Relax) हुन्छन्, जसले प्रतिरोधात्मक प्रणालीलाई प्रभावकारी रूपमा काम गर्न मद्दत गर्छ।
दुखाइ कम गर्छ: मुस्कुराउँदा वा खुसी हुँदा उत्पादन हुने एन्डोर्फिन हर्मोनले शरीरमा प्राकृतिक दुखाइ निवारक (Natural Painkiller) को रूपमा काम गर्छ।
मानसिक स्वास्थ्य सुधार्छ र मुड राम्रो बनाउँछ: हँसिलो अनुहारले डिप्रेसन र निराशावादी विचारहरूलाई कम गर्दै मानसिक रूपमा सकारात्मक ऊर्जा थप्छ।
सकारात्मक सम्बन्ध र आयु बढाउँछ: मुस्कुराउने मानिसहरू बढी सामाजिक र सकारात्मक देखिन्छन्, जसले सम्बन्ध सुधार्न मद्दत गर्छ। केही अध्ययनहरूका अनुसार सकारात्मक र हँसिलो जीवनशैलीले मानिसको आयु बढाउन पनि योगदान गर्छ।
विश्व मुस्कान दिवस
विश्व मुस्कान दिवस हरेक वर्ष अक्टोबर महिनाको पहिलो शुक्रबार मनाइने एक अन्तर्राष्ट्रिय दिवस हो। यो दिवस सन् १९९९ बाट मनाउन थालिएको हो।
प्रसिद्ध अमेरिकी कलाकार हार्भे बलले यसको अवधारणा ल्याएका हुन्। उनले नै सन् १९६३ मा चर्चित पहेंलो वृत्तभित्र मुस्कुराइरहेको अनुहार अर्थात् ‘स्माइली फेस’को डिजाइन गरेका थिए। जाे अहिले ‘इमाेजी’मा प्रयाेग गरिने गरिन्छ ।
‘स्माइली फेस’ व्यापारिक रूपमा धेरै प्रयोग भएर यसको मूल अर्थ हराउन थाले पछि हार्भे बलले वर्षमा कम्तीमा एक दिन दया, मुस्कान र सकारात्मकता फैलाउन समर्पित हुनुपर्छ भन्ने उद्देश्यका साथ यो दिवसको स्थापना गरेका हुन । यस दिवसको मुख्य नारा ‘एउटा दयालु काम गर्नुहोस्, कम्तीमा एक जना व्यक्तिलाई मुस्कुराउन मद्दत गर्नुहोस्’ रहेको छ।
सन् १९९९ मा, आफ्नो सिर्जना अत्यधिक व्यावसायिक बनेको र त्यसको सद्भावसम्बन्धी मूल सन्देश ओझेलमा परेको देखेर चिन्तित भई, बल (Ball) ले बालबालिकाको हितमा काम गर्ने उद्देश्यले ‘वर्ल्ड स्माइल फाउन्डेसन’ नामक गैर-नाफामूलक संस्थाको स्थापना गरेका थिए ।
१९६३ मा, वोस्टरमा रहेको स्टेट म्युचुअल लाइफ एश्योरन्स कम्पनी (अहिले ह्यानोभर इन्स्योरेन्स) ले कर्पोरेट मर्जर पछि कर्मचारी मनोबल कम भएको अनुभव गर्यो। उनीहरूले मैत्रीपूर्ण, मनोबल बढाउने छवि सिर्जना गर्न बललाई स्वतन्त्र कलाकारको रूपमा नियुक्त गरेका थिए। बलले लगभग १० मिनेटमा दुई अंडाकार आँखा र घुमाउरो मुस्कान भएको साधारण पहेंलो घेराको स्केच बनाए। यदि पिनलाई उल्टो लगाइयो भने भ्रूणको रूपमा गलत अर्थ लगाउनबाट रोक्नको लागि, उनले दाहिने आँखालाई थोरै ठूलो बनाए र मुखको कुनामा साना क्रिजहरू थपे।
जुन चित्रका लागि उनलाई ४५ अमेरिकी डलरको फ्ल्याट शुल्क तिरिएको थियो र डिजाइनको लागि कहिल्यै ट्रेडमार्क वा प्रतिलिपि अधिकार खोजेनन्।
